Functieloon MOET!

Tekst Peter Verschuren Foto Ron Jenner

Hebben WIW’ers recht op een volwaardig loon voor het nuttige werk dat ze verrichten? Of verdienen ze een schop onder de kont omdat ze last hebben van het warme deken-syndroom? Verslag van een opmerkelijk debat in Arnhem.

De aanleiding Begin jaren ‘90 werd de banenpool uitgevonden: gesubsidieerd werk voor mensen die in het bedrijfsleven niet meer aan de bak komen. De aanvankelijke blijdschap van eindelijk weer een baan, sloeg bij veel banenpoolers na een tijdje echter om in boosheid en frustratie over het gebrek aan perspectief. Van doorstroming kwam weinig terecht en het salaris zat vastgeklonken op het minimumloon. De overgang van banenpool naar WIW loste de problemen niet op: het salarisperspectief bleef uiterst beperkt. Acties bleven dan ook niet uit. WIW’ers, bonden en SP maakten zich sterk voor een ‘normale beloning’. Functieloon moest er komen, een salaris dat gebaseerd is op de zwaarte van de taken die uitgevoerd worden en dat niet gebonden is aan het maximum van 120 procent van het minimumloon. De gemeente Leiden brak de ban van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en voerde zo’n functieloon in – wel nog met een maximum van 120 procent minimumloon. De gemeente Oss sprak zich uit vóór invoering van functieloon in de WIW-CAO en riep alle andere gemeenten op dit voorbeeld te volgen. In Arnhem slingerde de SP-fractie de discussie aan naar aanleiding van het rapport Gevangen in Banenplannen, waarin de uitkomsten verwerkt waren van een landelijk onderzoek naar de ervaringen van WIW’ers. ‘In de raad tekende zich een meerderheid af vóór functieloon,’ aldus SP-fractievoorzitter Mariet Berendsen, ‘maar er waren bij de raadsleden ook veel vragen over wat precies de gevolgen zijn.’ En dus organiseerde de SP op 1 februari een discussiebijeenkomst over functieloon voor WIW’ers. In de zaal WIW’ers, OR-leden, vakbondsvertegenwoordigers en raadsleden van PvdA, VVD, GroenLinks, D66, GPV en SP. Achter de tafel prominente voor- en tegenstanders.

Het debat ‘We hebben inmiddels voor de tweede keer een klacht tegen de WIW-beloning ingediend bij de ILO, de internationale arbeidsorganisatie,’ meldde Janke Smit van vakbond AbvaKabo. ‘De WIW schendt op het cruciale punt van de beloning de vrijheid van onderhandelen die in internationale verdragen is vastgelegd. Ook hebben we de loonopbouw van WIW’ers vergeleken met die van mensen die werken bij een wereldwijd actieve hamburgergigant, die niet bekend staat om zijn hoge lonen. Dan zie je dat de uitloop daar fors boven de 120 procent van het minimumloon uitkomt. En dan moet je weten dat er binnen de WIW heel wat mensen zitten op functies waarvoor een hoge opleiding gevraagd wordt. Dan kun je maar één conclusie trekken: functieloon moet!’

Daar was Maarten van Berkel van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) het niet mee eens. ‘Voor ons is de WIW in de eerste plaats een werkgelegenheidsmaatregel, gericht op uitstroom. Als mensen toch lang in de WIW blijven zitten, moet je kijken wat er aan de hand is. Het kan zijn dat de persoon tevreden is met zijn beschermde positie en niet wil doorstromen – het warme deken-syndroom. Dan is functieloon geen oplossing, maar moet hij een schop onder de kont krijgen. Regulier werk moet immers blijven lonen. Het kan ook zijn dat hij niet productief genoeg is. Dan is er ook geen reden voor functieloon en is 120 procent van het minimum zelfs te veel. Voor mensen die ondanks hun goede wil en mogelijkheden toch in de WIW blijven, is functieloon ook al geen oplossing. Voor hen is het veel beter de WIW-baan om te zetten in een ID-baan. Dat is voor de gemeente voordeliger omdat een WIW’er elk jaar duurder wordt en de ID-banen vrijwel geheel gesubsidieerd worden, en dat biedt de werknemers een salarisuitloop naar 130 procent van het minimum en soms zelfs 150 procent.’

GroenLinks-wethouder Jan Laurier wees op de ervaringen in Leiden, waar de WIW-uitvoeringsinstelling ondanks het functieloon financieel gezond draait. ‘Wij hebben de functies gewaardeerd volgens de CAO voor de sociale werkvoorziening. Het gevolg is dat de meeste mensen veel sneller het maximum van 120 procent bereiken. Meer mag wettelijk nog niet, maar zou volgens de functiewaardering wel moeten. Van de WIW’ers zit 80 procent in een functie waarbij een uitloopsalaris hoort dat hoger is dan 120 procent van het minimum. Voor 45 procent zou het zelfs meer dan 130 procent minimumloon moeten zijn.’

Leiden vraagt voor WIW’ers met een hoger gewaardeerde functie een hogere bijdrage van de inlenende instelling. Snijdt de gemeenten dan niet in haar eigen vlees, omdat het meestal om gesubsidieerde instellingen gaat? Laurier: ‘Dat is een oneigenlijk argument. De vraag moet zijn: hoe subsidiëren we als gemeente? Via de portemonnee van de WIW’er, of gewoon via de voordeur? Een bijkomend voordeel van hogere inleenvergoedingen is bovendien, dat de stap naar een normaal salaris kleiner wordt, en werkgevers dus gemakkelijker mensen op een normaal contract in dienst nemen.’

De centrale vraag SP-wethouder Henk van Gerven uit Oss bracht de discussie terug naar de centrale vraag: Wat is rechtvaardig? ‘Als je rechtvaardigheid als uitgangspunt neemt, kun je niet anders uitkomen dan bij functieloon. Om één vergelijking te maken: in Oss zit een medewerker Groen na vier jaar op 123 procent van het minimumloon en na elf jaar op het maximum van 154,5 procent. Dan mag je een WIW’er die hetzelfde werk doet niet afschepen met 120 procent na tien jaar. Het is een belangrijke zaak dat zoveel mogelijk gemeenten dát signaal afgeven. Daarom hebben wij onze uitspraak rondgestuurd. Het is echt nodig dat veel gemeenten hem overnemen en daarbij de VNG de opdracht meegeven om bij het Rijk het geld te eisen dat nodig is.’

Voorzitter Bor Veen van de landelijke vereniging van de WIW-uitvoeringsinstellingen wees op de forse begeleiding die een deel van de WIW’ers nodig heeft. ‘Mensen moeten wel de arbeidsprestatie leveren die het loon van de functie rechtvaardigt. Als we functieloon gaan invoeren, krijg je mensen die onder die 120 procent blijven. Wil je dat?’ Antwoord kwam van Laurier: ‘De consequentie van functieloon kan zijn dat je functies lager waardeert dan 120 procent van het minimum. Wat je dan moet doen, is werken aan loopbaanbegeleiding, zorgen dat de werknemer doorstroomt naar een functie met een hogere uitloop.’ Veen wees ook op het financiële aspect. ‘We kunnen het geld maar één keer uitgeven. Als de keuze is tussen verbetering van de arbeidsvoorwaarden of verbetering van het instrumentarium voor doorstroming, kies ik voor het laatste.’ Opnieuw reageerde Laurier: ‘We moeten kijken naar de realiteit. En die is dat de WIW voor een grote groep geen doorstroom-, maar een verblijfskarakter heeft, en dat er de eerste twee jaar altijd het minimumloon wordt betaald. Bij dat verblijfskarakter hoort functieloon.’

Waar de sprekers het wél over eens waren, is de waarde van het werk dat WIW’ers uitvoeren. ‘Het zijn nuttige banen.’ Het slotwoord was voor Laurier: ‘De vraag moet zijn: vind je het normale banen? Als dat zo is, dan moet je ze ook normaal betalen.’

De nasleep ‘Het was een hele goede avond, dat vond iedereen met wie ik napraatte,’ meldt initiatiefnemer Mariet Berendsen een dag later. ‘En mijn inschatting is dat de gemeenteraad zich uitspreekt voor invoering van functieloon. Het belang daarvan reikt verder dan Arnhem alleen. Onze gemeente zit namelijk in de commissie die advies moet uitbrengen over het functieloon. Als het gaat zoals ik hoop, hebben we een echte stap vooruit gezet in de strijd tegen de gesubsidieerde uitbuiting.’

WIW:

Wet Inschakeling Werkzoekenden. Gesubsidieerde banen voor langdurig werklozen. In de meeste gevallen werkweken van 32 uur. De eerste twee jaar ligt het salaris op het minimumloon. Daarna volgen jaarlijkse verhogingen, die in tien jaar naar het maximumsalaris van 120 procent minimumloon voeren. (Door de 32-urige werkweek ligt dat overigens nauwelijks boven het minimumloon van een volledige baan).

WSW:

Wet Sociale Werkvoorziening. Gesubsidieerde banen voor mensen met een handicap. Het salaris hangt af van de functie en kan uitgroeien tot duidelijk meer dan 120 procent van het minimumloon.

ID-banen:

Instroom- en Doorstroombanen (voorheen de Melkert I-regeling). Gesubsidieerde banen voor langdurig werklozen. Het salaris hangt af van de functie. Wel is er een maximum dat voor de meeste ID-banen op 130 procent van het minimumloon ligt, en voor hogere functies op 150 procent.

Zie ook:

Solidair, de bedrijvenkrant van de SP

Inhoud

• Nieuws: Het Binnenhof / Aktie / Bulletin Board
• Column Jan Marijnissen: Over belastingen
• ‘Boor de Biesbosch niet de grond in’ Brede actie tegen proefboringen in Nationaal Park de Biesbosch.
• Joop Visser maakt zich kwaad over het studiehuis. ‘Wat nou veertien vakken zelfwerkzaamheid, je hebt toch ook niet veertien vakken gymnastiek?’
• Mister Fixit en Keizer Karel: zijn bijnamen duiden al aan dat Karel Aalbers handig en machtig is. Hoe de voorzitter van Vitesse een ultramodern stadion wist te ‘regelen’.
• Onevenwichtig en onrechtvaardig ‘Hoe legt het kabinet uit dat iemand die hard werkt over 1000 gulden maximaal 520 gulden belasting betaalt, terwijl iemand die 1000 gulden winst boekt via aandelenspeculatie maar 12 gulden belasting betaalt?’
• Te zot voor woorden! Joop van den Ende wil op de Nederlandse televisie pleegkinderen in de aanbieding doen. Een ideaal middel om het tekort aan pleeggezinnen weg te werken? ‘Dat tekort is er eigenlijk niet,’ zegt organisatieadviseur voor de jeugdzorg Daan Wincke. ‘Het tekort ligt bij de jeugdzorg.’