Tekst Rob Janssen Foto Caroline Schröder

Realisten voor het heden,

optimisten voor de toekomst

Slechts enkele dagen scheiden ons van het nieuwe millennium. Dagen om na te denken over het verleden, het heden en de toekomst. En bovenal over onszelf en de mensen om ons heen. Waar staat de SP op de drempel van de nieuwe eeuw? En wat is ze van plan? Een gesprek met Jan Marijnissen (47), fractieleider en partijvoorzitter.

"Het rare verschijnsel doet zich voor, dat naarmate wij rijker en rijker worden, wij blijkbaar niet in staat zijn om één op elke vijf kinderen een fatsoenlijk bestaan te garanderen. Dat heeft van alles te maken met ouders die het niet aankunnen, met slecht onderwijs en gezondheidszorg, met armoede, slechte huisvesting, gebrekkige integratie van migranten, wijkproblemen en nog veel meer. Kinderen kunnen daar niets aan doen, maar zij krijgen die problemen wél in verergerde vorm op hun bordje. Kinderen zijn afhankelijk van de kansen die hen geboden worden; zij kunnen die niet afdwingen."

Het gaat goed met de SP. In alle opzichten groeit de partij: voelbaar qua landelijke bekendheid en sympathie, meetbaar in leden- en kiezersaantallen. De ledenwerfcampagne van de afgelopen maanden bracht de teller op 26.000, waarmee de SP haar naam als snelst groeiende politieke partij nog eens extra onderstreepte. De voorgaande twee jaar stonden in het teken van verkiezingen, waarbij de SP grote successen boekte bij de Tweede Kamer-, Provinciale Staten- en gemeenteraadsverkiezingen. Sinds juni van dit jaar is de SP ook in het Europees Parlement vertegenwoordigd. De laatste maanden keek de vierde partij van het land vooral bezinnend naar zichzelf en maakte zich op voor de sprong in het nieuwe millennium. Het resultaat daarvan ligt er nu in de vorm van Heel de mens, de kernvisie van de SP. In een tijd, waarin wereldwijd vrijwel alle ideologieën lijken te zijn uitgeprobeerd en vervolgens doorgeprikt, predikt Heel de mens menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit

Jan Marijnissen is blij met de nieuwe kernvisie. "Heel de mens gaat over een alternatief, een nieuwe aanzet, zo je wilt. De mensheid is toe aan een nieuwe stap. Het kapitalisme in neoliberale uitingsvorm bijt zichzelf steeds meer en steeds dieper in de staart. Dat is aantoonbaar: tegenstellingen in de wereld tussen arm en rijk worden steeds groter en daardoor ontstaan er allerlei regionale conflicten. Het begint uit de hand te lopen. Ook moreel is het kapitalisme failliet, als je het relateert aan de drie fundamentele uitgangspunten van Heel de mens." De ontwikkelingen in het voormalige Oostblok noopten de SP eveneens tot nadenken over een alternatief. Marijnissen: "Als partij hebben we nooit veel affiniteit gehad met wat er in Oost-Europa plaatsvond, maar het gebeurde wel allemaal onder de mantel van het socialisme. Het systeem daar donderde in elkaar en dat is eigenlijk maar goed ook. Het maakt de geesten van de mensen rijp voor een nieuwe aanzet, een nieuwe poging. Wij hebben onze linkse principes zeker niet losgelaten. Maar met in het achterhoofd wat er daar allemaal fout is gegaan en wat er fout kán gaan, zijn we gaan nadenken over iets nieuws. En dat is precies wat Heel de mens doet. Optimistisch? In zekere zin wel, ja. Laten we het zo zeggen: wij zijn optimisten voor de toekomst en realisten voor het heden."

"Ik kan me buitengewoon kwaad maken om mensen die alleen maar klagen en nooit de moed nemen iets te veranderen"

Vooralsnog lijkt de bereidheid binnen de samenleving om dingen langs politieke weg te veranderen niet echt te groeien. Eerder steekt er een regelrechte afkeer van de politiek de kop op. Opkomstcijfers tijdens verkiezingen dalen en menige partij kampt met een krimpend ledental. We leven in een geglobaliseerde wereld, waarin banken en multinationals de dienst uitmaken en waarop het individu schijnbaar geen invloed meer heeft.Wat maakt politiek engagement in een klein land als Nederland dan nog uit? Marijnissen: "Persoonlijk heb ik me nooit afgevraagd of het wel zin heeft om politiek actief te zijn. Ik doe wat ik doe, omdat ik vind dat ik dat moét doen. Pas daarna denk ik na over het nut. Ik zou zeer ongelukkig zijn als ik alleen maar thuis op de bank zat te mopperen op grond van de fatalistische gedachte dat we toch niets kunnen veranderen. Ik kan me dan ook buitengewoon kwaad maken om mensen die alleen maar klagen en nooit eens de moed nemen om iets te veranderen, hoe moeilijk het ook is. Het is net als met touwtrekken: als jij er aan de ene kant iemand bij zet, wordt die partij alleen maar sterker en nooit zwakker. De gezamenlijke kracht van degenen die iets wíllen veranderen, maakt dat dit ook werkelijk gebeurt."

Volgens Marijnissen is er genoeg werk aan de winkel. Om te beginnen in Nederland zelf. De twee paarse kabinetten omarmden enthousiast het neoliberale gedachtegoed en beschouwden privatisering en marktwerking als dé toverformules voor de moderne samenleving. Niet zelden met dramatische gevolgen voor de minder draagkrachtigen, want uitgerekend bij hen vallen de klappen. Gevolg: een groeiende tweedeling tussen arm en rijk. "Tegen de achtergrond van menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit is Nederland er inderdaad zeker niet op vooruitgegaan. Als ik nu in de Tweede Kamer over een regeringsvoorstel zeg: Ja, ho eens even, dit is toch geen solidaire gedachte, haalt iedereen z’n schouders op en roept: So what? Als je twintig jaar geleden aannemelijk kon maken dat een voorstel niet solidair was, zou iedereen meteen hebben geroepen dat het dus ongewenst was. De vanzelfsprekendheid van begrippen als democratie en solidariteit is allang verloren gegaan; de morele ankers zijn verdwenen. En juist daar neemt de SP het voortouw: in het herwaarderen van die waarden. Op een aantal terreinen heeft dat succes gehad. Onlangs werd tijdens de Algemene Beschouwingen in de Eerste Kamer de privatiseringsgolf, een typisch kenmerk van de neoliberale politiek, fel bekritiseerd. De SP heeft daarin een ontzettend belangrijke rol gespeeld, want wij brachten die discussie op gang. Dat de voorrangszorg hier niet doorbrak, is ook onze verdienste. En dan hebben we nog, met resultaat, consequent aandacht gevraagd voor het verschijnsel van de partijpolitieke benoemingen, de vriendjespolitiek dus. Als het gaat om een principiële houding tegen het neoliberalisme, zijn wij gewoon de meest uitgesproken partij."

"Als de SP in de Tweede Kamer als enige linkse oppositiepartij overblijft, betekent dat zeker geen politiek isolement"

Die houding, die herkenbaarheid en die duidelijkheid staan in schril contrast met andere politieke partijen. De Nederlandse politiek kenmerkt zich momenteel vooral door het overboord gooien van oude principes en uitgangspunten en samen aangenaam onder één groot politiek dekbed kruipen.

Marijnissen: "Dat is één van de grootste problemen van D66, CDA en in toenemende mate van de PvdA. Niemand kan in één zin zeggen waar ze staan. Alleen bij de VVD kun je de richting nog redelijk goed voorspellen. GroenLinks hoor je ook steeds minder over controversiële zaken. Die partij is tegenwoordig echt bezig om zichzelf te toetsen voor regeringsdeelname. Zij vragen zich af: Op welke punten zijn wij kwetsbaar als wij straks willen meeregeren? Dan schaffen we die punten af. Dan is het natuurlijk een uitgemaakte zaak dat zij de bombardementen op Kosovo moesten steunen. En ze nemen tegenwoordig ook heel genuanceerde standpunten in over de Europese eenwording, ja zelfs over de NAVO. Het is dan ook niet zo vreemd dat GroenLinks overal als toekomstige coalitiepartner genoemd wordt. Dat heeft alles te maken met hun eigen ambities. Ze scoren in de peilingen en als zij eenmaal in de regering zitten, zullen ze echt wel met goeie dingen komen. Zou de SP dan in de Tweede Kamer als enige linkse oppositiepartij overblijven, dan betekent dat zeker geen politiek isolement. Politiek isolement ontstaat alleen als je tevreden achteroverleunt met je eigen gelijk en niet meer deelneemt aan het maatschappelijk en politiek debat. Sinds wij lid zijn van de Tweede Kamer is dat nooit aan de orde geweest. Anders hadden we gewoon ons werk niet goed gedaan. Door politiek vakmanschap kom je niet in de hoek te staan. Onze volksvertegenwoordigers moeten zorgen dat hun inbreng tot iets leidt, resultaat oplevert. Vanuit puur ideologische optiek zou ik het echter niet betreuren als de SP zich in een isolement zou bevinden. Als wij onze standpunten blijven verdedigen, onze eigen oprechte identiteit behouden en op basis van eigen analyses onze eigen conclusies blijven trekken, dan is daarmee absoluut het karakterverschil met andere partijen aangegeven. Zo bezien biedt een ideologisch isolement juist kansen."

"Misschien vormen de verontrustende neoliberale tendensen in samenleving en politiek en de conformistische neigingen van andere partijen juist een verklaring voor het feit dat de SP zo ontzettend snel is gegroeid de laatste jaren. Wij hebben nu eenmaal een duidelijke identiteit. Weliswaar stijgen we het laatste jaar in de peilingen niet sensationeel, maar de toename van ons ledental is enorm en bovendien uiterst belangrijk. Geen topsport zonder breedtesport zeg ik wel eens. Een zichzelf respecterende politieke partij moet zoveel mogelijk aanhang willen krijgen, omdat ze beter functioneert als ze op alle niveaus van de samenleving is ingevoerd. Bovendien brengen nieuwe leden ook weer nieuwe kennis mee en daarin zijn wij geïnteresseerd. Mensen die lid worden van de SP hebben daar echt goed over nagedacht en velen willen vervolgens ook een bijdrage leveren aan de partij, elk op zijn of haar eigen manier. Ze willen op een eerlijke wijze tegenwicht bieden aan de trend van ieder voor zich en alle gevolgen daarvan. Daarom ben ik blij met al die nieuwe leden. Ook zij helpen ervoor zorgen dat we midden in de samenleving blijven staan en nooit in een maatschappelijk isolement zullen raken."

"Als je het hebt over de gelijkwaardigheid van mensen, moet je op z’n minst proberen kinderen een gelijke kans te geven"

Een speerpunt in het SP-programma voor het jaar 2000 is de campagne "Alles Kids?", waarin de aanpak van de tweedeling onder kinderen centraal staat. Met "Alles Kids?" opent de SP de aanval op de situatie, dat niet minder dan twintig procent van de kinderen in ons land niet of nauwelijks een eerlijke kans krijgt. Volgens Jan Marijnissen is dat juist in een land met een zo hoog welvaartsniveau als Nederland niet te verkopen. "Laat ik vooropstellen, dat het met de meeste kinderen in Nederland goed gaat. Maar het rare verschijnsel doet zich voor, dat naarmate wij rijker en rijker worden, wij blijkbaar niet in staat zijn om één op elke vijf kinderen een fatsoenlijk bestaan te garanderen. Dat heeft van alles te maken met ouders die het niet aankunnen, met slecht onderwijs en gezondheidszorg, met armoede, slechte huisvesting, gebrekkige integratie van migranten, wijkproblemen en nog veel meer. Kinderen kunnen daar niets aan doen, maar zij krijgen die problemen wél in verergerde vorm op hun bordje. Kinderen zijn afhankelijk van de kansen die hen geboden worden; zij kunnen die niet afdwingen. Wij vinden dat de politiek zich dat moet aantrekken door bijvoorbeeld de armoede te bestrijden.

Inkomensafhankelijke kinderbijslag moet er komen, zodat armere gezinnen hun kinderen niets hoeven te ontzeggen waar ze recht op hebben. Goede jeugdzorg, voldoende speelgelegenheid etcetera. Wij gaan proberen dat soort zaken op de politieke agenda te krijgen, ook op lokaal niveau. Zo’n groots opgezette campagne kost natuurlijk veel inspanning en veel geld. En het succes ervan zal dus ook afhankelijk zijn van de mate waarin de SP-leden bereid zijn met hun inspanning en hun geld bij te dragen aan onze "Alles Kids?"-campagne. Ik vind dat je zoveel kinderen niet in de problemen groot mag laten worden. Als je dat wel doet, vervalt je morele recht om ze later op hun eigen verantwoordelijkheid aan te spreken. Kinderen kun je niks verwijten, en als je het hebt over de gelijkwaardigheid van mensen, dan moet je op z’n minst proberen om kinderen een gelijke kans te geven."

Inhoud

• Nieuws: Het Binnenhof / Aktie / Bulletin Board
• Column Jan Marijnissen: Pleisters op monden
• SP-voorman Jan Marijnissen voorziet een belangrijke rol voor zijn partij in de nieuwe eeuw. Maar, zegt hij: "Geen topsport zonder breedtesport." Hij juicht de komst en de inbreng van duizenden nieuwe leden toe.
• De huisartsen van Ons Medisch Centrum kijken verder dan de spreekkamer, doen actief aan preventie en klimmen zo nodig op de barricaden. Een levendige ontmoeting met de rode dokters van de SP.
• Karel Glastra van Loon viel in de prijzen met zijn roman De Passievrucht, maar naast het schrijven ligt zijn ware passie bij levende mensen en levende natuur. Aan de Tribune legt hij uit waarom hij daarbij kiest voor de SP en waarom de bedreigingen van de biotechnologie hem zo aan het hart gaan.
• De wetenschappers twijfelen, de politiek aarzelt. Zijn gasboringen onder de Waddenzee mogelijk zonder schade aan te richten? Natuuriefhebbers weten wat er moet gebeuren: "Dit is mooi, dus afblijven!" De Tribune ging mee uit "vogelen".
• Theo de Buurtconciërge; strip van Wim Stevenhagen