Interview

Karel Glastra van Loon

Sinds Hanneke Groenteman hem bij de uitreiking van de prestigieuze Generale Bank Literatuurprijs vroeg of hij zijn prijzengeld in de partijkas zou storten ("Nee, zeker niet"), weet heel Nederland: dat is die schrijver van de SP. Karel Glastra van Loon vindt het best. "Meestal wordt er quasi afkeurend over gedaan, alsof ik mijn journalistieke objectiviteit te grabbel zou gooien. Maar nu ben ik ineens "schrijver" en dan mag het blijkbaar wel."

Tekst Rob Janssen Foto Bart Beijer

"Biotechnologie werkt de honger in de hand"

Het is in journalistieke kring not done om je aan één politieke partij te liëren en zeker niet aan zo’n uitgesproken partij als de SP. Daarom ben ik ook geen lid. Als er kritiek komt kan ik altijd op mijn onafhankelijkheid wijzen. Toen de Atlas van de Macht verscheen wilde men direct weten hoe het nu zat met mijn objectiviteit, want dat was – anders dan De Poppe-methode – een echte SP-uitgave. Maar wat maakt dat nu eigelijk uit? In feite doen SP en journalisten hetzelfde: de gevestigde macht bekritiseren en controleren. In zijn werk moet een journalist zijn onafhankelijkheid bewaren, maar hij heeft net als de bakker en de postbode een politieke mening en mag daar evengoed naar handelen.

In elk interview sinds ik de prijs heb gewonnen, kwam de SP wel ter sprake. Logisch. Over het boek ben je vrij snel uitgepraat en dan gaan journalisten op zoek naar andere wederwaardigheden van de schrijver. Er is tijdens die interviews geen onvertogen woord gevallen over mijn SP-liaison. Een schrijver – want dat ben ik nu ineens – mag er blijkbaar wel een politieke mening op na houden. En dat ik die prijs heb gewonnen, speelt ook mee. Mensen zijn toch gevoelig voor succes en worden dan een stuk minder kritisch.

Via Nieuwe Revu-verslaggever Bert Voskuil leerde ik destijds Remi Poppe en de SP kennen. Toen ik aan De Poppe-methode werkte, was ik dagelijks op het partijbureau om de archieven van het SP-MilieuAlarmteam na te pluizen. Er heerste een heel informele sfeer. Ik kon gaan waar ik wilde en niemand wekte de indruk op de hoede te zijn omdat er een journalist rondliep. De buitenwacht doet wel eens of de SP zo’n gesloten bolwerk is, maar niets is minder waar. Later werd ik gevraagd in het V-team, een clubje van externe adviseurs dat meedenkt hoe we de SP het beste over het voetlicht kunnen brengen. De SP is de laatste écht linkse partij die we nog hebben. GroenLinks, dat is niks meer. Die partij wil veel te graag meeregeren.

Ik vind het leuk om met politiek bezig te zijn en de SP is een gezellige en opgewekte club. Daarbij is politiek natuurlijk ontzettend belangrijk. Het beïnvloedt het leven van iedereen, je kan je er niet aan onttrekken. Daarom hou ik me bijvoorbeeld bezig met de biotechnologie. Een uiterst dubieuze ontwikkeling. Ik vond dat daar eens een goed boek over geschreven moest worden en de genetisch gemanipuleerde stier Herman bood een prachtige casus. Een schoolvoorbeeld van wat er aangerotzooid wordt in die branche en hoe de politiek met slap geformuleerde goede bedoelingen het de bedrijven naar de zin maakt. Op zich zíjn er in Nederland duidelijke voorwaarden voor genetische manipulatie van dieren: het mag niet, tenzij er een levensreddend medicijn geproduceerd kan worden waarvoor geen alternatief bestaat. Dat was bij het Herman-experiment helemaal niet het geval. Het ging Gene Pharming erom koeien te fokken met lactoferrine in hun melk. Dat is geen geneesmiddel, maar een voedingssupplement. In Nederland verkocht Gene Pharming het onderzoek als van essentiële medische waarde. Tegelijkertijd werden er in Amerika aandelen uitgezet. Dat werd gepromoot met brochures vol optimistische cijfers hoe groot het aandeel op de babyvoedingmarkt zou worden. Ergens helemaal onderaan stond in twee regels dat er eventueel medische toepassing van lactoferrine mogelijk zou kunnen zijn: voor een bepaald soort ziekenhuisvoeding. En ondertussen in Nederland maar volhouden dat het van essentieel belang is voor de volksgezondheid, dat MS- en reumapatiënten er baat bij zouden kunnen hebben en allerlei patiëntenverenigingen voor het karretje spannen. Schofterig gewoon!

"Het getuigt van enorme arrogantie natuurwetten te willen opheffen"

Het hele experiment had dus volgens de wet nooit van start mogen gaan. Probleem was ook dat een groot aantal leden van de ethische commissie die de zaak in de gaten hield, het niet eens was met dat "nee, tenzij"-principe en het experiment toetsten aan hoe zij vonden dat de regels moesten zijn. Belachelijk natuurlijk. Dat is als een rechter die vindt dat het wetboek van strafrecht niet deugt en daarom maar een moordenaar vrijspreekt.

De Gene Pharmings en Monsanto’s van deze wereld verwijten ons naar de biotechnologie te kijken met dezelfde angst die de negentiende-eeuwer had voor de auto. Angst voor het onbekende speelt natuurlijk wel mee, maar we zijn hier ook ontzettend risicovol bezig. Wetenschappers zijn aan het ingrijpen in het meest complexe, minst begrepen fenomeen op aarde: het leven. Het is een groot misverstand dat zij weten hoe dat in elkaar zit. "Vroeger rommelden we maar wat aan," zeggen de biotechnologen. "We kruisten maar raak, zonder precies te weten wat er gebeurde. Nu kunnen we gericht DNA van de ene soort in de andere brengen en dat is dus heel veilig." Ze spelen het spel volgens de regels van Moeder Natuur, zo wil men ons doen geloven. Niets is minder waar. Honden en katten kun je niet kruisen en dat is vast niet voor niks. Dergelijke natuurwetten willen opheffen, getuigt van een enorme arrogantie.

Mijn grootste bezwaar tegen de biotechnologische ontwikkeling ligt echter niet in de ethische, maar in de maatschappelijke hoek. Omdat onderzoek zo duur is, zijn alleen monsterconglomeraten van bedrijven in staat ze uit te voeren. Multinationals die, als de wet in het ene land hen niet aanstaat, hun project moeiteloos naar elders verplaatsen en zich zo aan iedere democratische controle kunnen onttrekken. De discussie over biotechnologie zou veel breder gevoerd moeten worden. Samen met het partijbestuur hou ik me bezig met deze kwestie om te komen tot een goed SP-standpunt over genetische manipulatie. Ik vind dat we ons moeten afvragen of we het leven in handen willen leggen van een kleine groep technologen die pretenderen als enigen te weten wat goed is, maar ondertussen winstmaximalisatie als hoogste doel hebben. En of we ons afhankelijk willen maken van een wetenschappelijke elite. Doordat alleen zij over de specifieke kennis beschikken, is een fundamentele discussie onmogelijk.

En waar hebben we biotechnologie nu eigenlijk voor nodig? Niet om de honger in de wereld op te lossen, zoals men ons wil doen geloven. Dat is niet rendabel. Het kost een fortuin om die gewassen te ontwikkelen en dat verdien je echt niet terug door de Sahel te eten te geven. Sterker nog: biotechnologie werkt de honger in de hand. We hebben gezien wat de schaalvergroting in de reguliere landbouw teweeg heeft gebracht. Het failliet van de kleine boeren en een totale leegloop van het platteland. Biotechnologie houdt een nog verregaander schaalvergroting in.

De honger is met de huidige kennis en technieken ook op te lossen, er is eten zat. Begin nou eens met verstandiger produceren en het voedsel beter te verdelen. Ook de ziektes waaraan nu nog miljoenen mensen in de Derde Wereld sterven, zijn met de huidige medische kennis en middelen te genezen. Hier zijn ze meestal al lang uitgeroeid. Een grootscheeps inentingsprogramma kan dat ook in Afrika en Azië bewerkstelligen. Laten we de biotechnologische ontwikkeling voor een eeuw in de ijskast zetten en die tijd gebruiken om de problemen in de wereld op te lossen, écht op te lossen met de bestaande middelen. Als daarna nog behoefte bestaat aan genetische manipulatie, praten we wel verder.

Journalist Karel Glastra van Loon (37) debuteerde als schrijver met De Poppe-methode, waarin hij de bijzondere jacht op de vervuilers beschrijft van SP-milieudetective (en inmiddels Kamerlid) Remi Poppe. Later verschenen Herman, een biografie van een genetisch gemanipuleerde stier en de verhalenbundel Vannacht is de wereld gek geworden. Ook werkte hij mee aan De Atlas van de Macht van de SP, over de netwerken van de economische macht in Nederland. Voor zijn debuutroman De Passievrucht ontving Glastra van Loon onlangs de Generale Bank Literatuurprijs.

Inhoud

• Nieuws: Het Binnenhof / Aktie / Bulletin Board
• Column Jan Marijnissen: Pleisters op monden
• SP-voorman Jan Marijnissen voorziet een belangrijke rol voor zijn partij in de nieuwe eeuw. Maar, zegt hij: "Geen topsport zonder breedtesport." Hij juicht de komst en de inbreng van duizenden nieuwe leden toe.
• De huisartsen van Ons Medisch Centrum kijken verder dan de spreekkamer, doen actief aan preventie en klimmen zo nodig op de barricaden. Een levendige ontmoeting met de rode dokters van de SP.
• Karel Glastra van Loon viel in de prijzen met zijn roman De Passievrucht, maar naast het schrijven ligt zijn ware passie bij levende mensen en levende natuur. Aan de Tribune legt hij uit waarom hij daarbij kiest voor de SP en waarom de bedreigingen van de biotechnologie hem zo aan het hart gaan.
• De wetenschappers twijfelen, de politiek aarzelt. Zijn gasboringen onder de Waddenzee mogelijk zonder schade aan te richten? Natuuriefhebbers weten wat er moet gebeuren: "Dit is mooi, dus afblijven!" De Tribune ging mee uit "vogelen".
• Theo de Buurtconciërge; strip van Wim Stevenhagen