‘Houd de loketten open’

Reizigers massaal tegen plannen NS

Tekst Rob Janssen Foto’s Frits Widdershoven

En opnieuw gaan er NS-loketten dicht. Op negen kleinere stations van Zeeland tot Friesland zijn treinreizigers binnenkort aangewezen op automaten voor hun kaartjes. En op knoppen met luidspreker voor hun veiligheid. De kaasschaafmethode bij de spoorwegen gaat tot op het bot: onbemande stations. ‘Er komen voorzieningen bij die er eerder nog niet waren,’ zegt de NS. ‘Houd de loketten open,’ zeggen de reizigers. Een estafetteactie van de SP gaat door het land.

De Chinese man weet bij god niet waar Arda Gerkens het over heeft. Hij is zojuist met de trein aangekomen op station Geleen-Lutterade en het SP-Kamerlid probeert ‘m uit te leggen dat het loket gaat sluiten. Het lijkt niet te lukken; meermalen haalt de man machteloos zijn schouders op. Een ogenblik later vallen de monden van zowel reizigers als SP-actievoerders open van verbazing, als Arda moeiteloos overschakelt op… Chinees! Het SP-Kamerlid blijkt de Chinese taal machtig! Nu begrijpt de man het ineens volkomen en vult zonder aarzeling de protestkaart in. Het belang van het loket op het kleine Limburgse station staat voor hem buiten kijf. Evenals voor al die andere treinreizigers op 6 augustus in Geleen-Lutterade. Maarre… hoe zit dat nou, Arda? ‘Ik heb Mandarijn-Chinees gestudeerd aan de Volksuniversiteit. Maar toen ik in mei in de Kamer kwam, moest ik die studie onderbreken.’ Dat haar talenknobbel zo snel van pas zou komen in de actie-praktijk had ze echter niet verwacht.

Naast Geleen-Lutterade in Limburg gaat op acht andere kleinere stations de loketten sluiten. Ook in Ravestein, Rotterdam-Noord, Beilen, Deventer-Colmschate Wolvega, Kruiningen-Yerseke, Oudenbosch en Vlissingen-Souburg kun je binnenkort alleen nog maar kaartjes kopen bij de automaten. En dat is niet het enige nadelige gevolg van de lokettensluiting. ‘Kaartjes verkopen is één ding,’ zegt Arda Gerkens, ‘maar informatie verstrekken en het waarborgen van veiligheid op de stations is minstens even belangrijk. En automaten kunnen die functies nou eenmaal niet overnemen. Daarom moet elk station bemand te zijn.’ De estafette-actie die de SP eind juli startte doet elk van de genoemde stations aan.

Op station Geleen-Lutterade is er de hele morgen welgeteld één reiziger die Gerkens’ standpunt niet deelt (‘Gooi maar dicht dat loket; dan worden de kaartjes tenminste goedkoper’). Alle andere reizigers tonen zich onaangenaam verrast of zelfs diep verontwaardigd over de plannen van de NS.

‘Geit det loket sloête? Det is toch neet te geluive!’ foetert een jongeman met zijn vriendin aan de arm. Terwijl hij een protestkaart invult beschrijft hij de ongemakken van de kaartjesautomaat: ‘Laatst miste ik de trein, omdat ik niet kon pinnen. Moest ik weer de stad in lopen, om geld te wisselen want dat ding pakt alleen maar munten. Instappen zonder kaartje? Ja, maar dan riskeer je een boete.’ ‘Kun je nagaan,’ antwoordt John Kuijpers van SP in de Westelijke Mijnstreek, waartoe Geleen behoort, ‘jullie zijn nog jong, maar heb je al eens stil gestaan bij hoe ouderen en gehandicapten het straks moeten oplossen?’ Kuijpers ziet het somber in voor zijn regio: ‘Ook station Beek-Elsloo staat op nominatie voor sluiting en over de stations tussen Geleen en Heerlen hoor ik evenmin hoopgevende geluiden. En dat in zo’n dichtbevolkt gebied als de Westelijke Mijnstreek! Straks zitten hier vele tienduizenden mensen zonder fatsoenlijk station.’

Ook lokettist Haenen ziet de bui al hangen als ‘zijn’ loket straks dichtgaat. ‘In de 38 jaar dat ik bij de NS werk, heb ik de service langzaam maar zeker zien afbrokkelen. Vroeger draaiden we hier vroege en late dienst. Later werd dat uitsluitend vroege dienst en nu willen ze die ook nog afschaffen. Ik werk nu tot 11 uur ’s morgens en dan is het afgelopen voor vandaag. We komen echt in een neergaande spiraal terecht. Mensen die straks voor een gesloten deur staan, komen misschien nooit meer terug. Die pakken de auto. Of ze gaan zonder kaartje in de trein zitten, en zadelen de conducteurs weer met het probleem op. En als de NS zegt, dat ik te duur ben in verhouding tot het aantal lokethandelingen, dan ga ik lachen. Ik ken er bij de NS die veel duurder zijn dan ik,’ aldus de lokettist met een grijns op zijn gezicht. Even later rolt de stoptrein naar Maastricht binnen. De conducteur van die trein blijkt goed op de hoogte van de estafetteactie van de SP: ‘Natuurlijk moeten de loketten open blijven. Dat is heel belangrijk voor de service en het imago van de NS. Prima actie dus.’Een week eerder had Arda Gerkens in Vlissingen-Souburg het startschot voor de lokettencampagne gegeven. In de Zeeuwse plaats is de verontrusting over de sluiting bepaald niet minder. Binnen enkele dagen waren er 1500 ingevulde protestkaarten, ingezameld op het station en in de wijken, binnen. ‘Iedereen doet mee,’ meldt Trix de Roos van de SP in Vlissingen. ‘De protestkaarten liggen bovendien bij winkels, bij de dokter en zelfs bij de videotheek. Het loopt echt storm. Als we op het station posten, melden zich zelfs mensen die niet eens met de trein mee hoeven. Speciaal om de kaart in te vullen komen ze naar ons toe. Dat zegt toch wel wat,’ aldus De Roos.

Wie echter het NS-persbericht ‘Persoonlijke service voor zoveel mogelijk klanten’ van 27 juni leest, zou gaan denken dat de loketsluitingen juist een verbetering ten opzichte van de huidige situatie zijn: Een fors aantal kleine stations (77) op het hoofdrailnet, met het minste aantal bezoekers op een dag, ondergaan dit jaar een uitgebreide opknap-/schoonmaakbeurt en worden voorzien van 24-uurs hulpmiddelen zoals extra kaartverkoopautomaten, informatie over aansluitend vervoer, een zogenoemde service- en alarmzuil en indien nodig camera’s. (…) Als de 24-uurs hulpmiddelen beschikbaar zijn dan kunnen op negen kleine stations de loketten met beperkte openingstijden, gesloten worden. NS-persvoorlichter John Krijgsman legt het uit: ‘Op de genoemde stations is de toegevoegde waarde van de loketten bijzonder klein,’ legt Krijgsman uit. ‘Wij houden het aantal lokethandelingen precies bij en stellen vast dat er steeds minder klanten komen. Voor ons is het dan zaak, onze mensen conform de afspraken met consumentenorganisaties beter in te zetten op de grote stations. En dat gebeurt pas als aan een aantal voorwaarden is voldaan. Zo moet er in geval van sluiting een verkooppunt in de buurt zijn en mag de sociale veiligheid er niet onder lijden. En voor een station als Geleen-Lutterade geldt, dat er van sociale onveiligheid geen sprake is op de uren dat het loket geopend is. En let wel: de service- en alarmzuil is één van de voorzieningen die er nu nog niet zijn. Het is juist een vooruitgang.’ Arda Gerkens is niet onder de indruk van die woorden. ‘Ik zie om te beginnen niet in hoe veredelde praatpalen en camera’s voor betere service en toezicht kunnen zorgen dan mensen. Op station Lunetten bij Utrecht is bijvoorbeeld zo’n alarmzuil geplaatst: helemaal achteraan in een hoekje zit een alarmknop met twee luidsprekers. Nergens is aangegeven, dat die knop er is; laat staan waar hij voor dient. Bovendien was het ding al gesloopt! De NS heeft ook beloofd camera’s te plaatsen op stations waar de loketten al gesloopt zijn. Vervolgens zegt het bedrijf, dat ‘het weinig zin heeft om camera’s op te hangen op plekken waar niks gebeurt’. Ja, zo kom je er dus nooit uit. De NS komt onherroepelijk in een neerwaartse spiraal terecht: Eerst worden loketten gesloten waardoor de sociale controle wegvalt. Tegelijkertijd worden conducteurs van de treinen gehaald en geen camera’s op de stations geplaatst. Dat leidt logischerwijs tot meer agressie op de stations en in de treinen. Dat heeft weer tot gevolg dat de reiziger wegblijft en het aantal mensen op de stations nóg kleiner wordt. En dan kun je wel raden wat de volgende stap zal zijn: sluiting van nóg meer loketten,’ voorspelt Arda Gerkens. Voorlopig delen deelnemers aan de estafette-actie haar standpunt. Ook zetten inmiddels talloze mensen op de SP-website (www.sp.nl/nsloketten) online hun handtekening. Gerkens: ‘Binnenkort krijgt de NS een nieuwe president-directeur. Bij zijn aantreden willen we hem al die protesten meegeven. Hij kan dan een goede start maken door de sluiting van de loketten te stoppen. Ook de politiek gaat niet vrijuit. Als ze eisen kan stellen wat betreft de punctualiteit, kan ze ook erop aandringen dat alle stations behouden blijven. Want als er meer geïnvesteerd wordt in punctueel, fijnmazig én veilig vervoer, komen de reizigers echt wel weer terug. Dan kunnen de loketten die eerder al gesloten werden weer open, zodat de mensen er advies kunnen krijgen, een kaartje kunnen kopen en veilig kunnen reizen.’

Het is klokslag 11.00 in Geleen-Lutterade. Lokettist Haenen sluit zijn gebouwtje af. Het station is onbemand. Binnen enkele minuten al komt een reiziger erachter wat dat betekent. Net te laat om aan het loket een kaartje te kopen, haast hij zich met een biljet van 10 euro naar de automaat. Helaas, die werkt alleen op muntgeld. Een pinpas heeft hij niet. De actievoerders zien hem nog net de trein naar Roermond in wippen. Zonder kaartje.

Inhoud

• Column van Jan Marijnissen: Over Balkenende en de Beschaving
• Jan-Paul Dekker is één van de 31.450
• De eerste vraag aan het nieuwe kabinet kwam van actievoerders: ‘Hoe groot is jouw wereld?’ was er te lezen op het spandoek bij aanvang van het debat over de regeringsverklaring. Het antwoord op deze en andere vragen bleef veelal uit. De kersverse minister-president Jan Peter Balkenende blonk vooral uit in onduidelijkheid en gebrek aan daadkracht.
• Jarenlang was hij de zanger van The Scene. Hij baarde veel opzien met zijn verhalenbundel ‘De sterren van de hemel’. Sinds kort ligt zijn eerste solo-cd in de winkel. Binnenkort te zien en te beluisteren op Festival Tomaat. Een interview met Thé Lau.
• Stichting Gered Gereedschap maakt zich al twintig jaar hard voor vele projecten in ontwikkelingslanden. Oud gereedschap wordt in Nederland opgeknapt en verstuurd naar scholen en werkplaatsen in alle werelddelen. Een portret van een alom gewaardeerd project met angst voor de bezuinigingsplannen van het kabinet.
• Opnieuw doet de NS in negatieve zin van zich spreken. Binnenkort zijn vele reizigers op kleinere stations in Nederland aangewezen op automaten voor hun kaartjes. Dit omdat de NS besloten heeft dat de loketten dicht gaan. Een verslag van een estafette-actie die een einde moet maken aan de kaasschaafmethode bij de spoorwegen.
• Cartoons van Willemen en Saarloos / Nieuws / Agenda / SP op internet, radio en tv / Bulletin Board / De woorden uit de mond / Brieven / ROOD-pagina / Theo de buurtcongiërge