“We zijn er nog lang niet”

Na 33 lange jaren van zelfverrijking en onderdrukking heeft de Indonesische dictator Soeharto toch nog plotseling het veld moeten ruimen. Westerse regeringsleiders reageerden enthousiast op de vernieuwing in het eilandenrijk. Nét zo enthousiast als ze de generaal tijdens zijn bewind steunden. Volgens Nico Warouw, internationaal vertegenwoordiger van de verboden democratische oppositiepartij PRD, is er echter nog altijd geen reden nú al de vlag uit te hangen.

“Soeharto,” zegt Warouw, “heeft de macht overgedragen aan zijn grote persoonlijke vriend Habibie. Ik vertrouw die man helemaal niet. Habibie is in 1974 door Soeharto gevraagd om terug te keren uit Duitsland en minister van Onderzoek en Technologie te worden. Sindsdien is hij altijd lid geweest van Soeharto’s regering. Jaar na jaar nam zijn macht toe, totdat hij uiteindelijk Soeharto’s rechterhand werd. In maart van dit jaar is dat formeel bevestigd toen hij vice-president werd. Habibie is door Soeharto persoonlijk uitgezocht en aangesteld. Daarom was het voor Soeharto ook zo makkelijk om af te treden. Maar het is toch te gek dat een dictator die tot aftreden wordt gedwongen, zelf de nieuwe president aanwijst? Dat moet toch door het parlement gebeuren! Blijkbaar denkt Soeharto nog steeds dat hij eigenaar is van Indonesië en kan doen en laten wat hij wil. Soeharto is dan wel verdwenen, maar heeft nog altijd veel macht. Zowel over Habibie als over het leger. Daarom deel ik het optimisme niet. Pas over enkele jaren zullen we weten of er échte hervormingen zijn doorgevoerd.” Habibie heeft inmiddels nieuwe verkiezingen aangekondigd. Nico Warouw ziet dat als een verdienste van de democratiseringsbeweging, maar is er toch sceptisch over. “Waarschijnlijk zullen alleen de drie officieel toegestane partijen mogen deelnemen aan die verkiezingen. De regeringspartij Golkar, de Moslims en de Nationalisten. Ik denk niet dat Habibie ineens bekeerd is tot democraat. Waarschijnlijker is, dat het nieuwe bewind alleen tegemoet komt aan de roep om verkiezingen, omdat ze geld nodig heeft van het IMF en de westerse regeringen. En die willen een stabiele “democratie” zien in Indonesië.”

“Voorlopig hebben we pas een kleine overwinning geboekt voor de bevolking. We zijn er nog lang niet. De PRD bijvoorbeeld is nog altijd verboden. Habibie heeft weliswaar beloofd het verbod op onze partij op te heffen, maar dat is nog steeds niet gebeurd. Zo gaat het ook met de politieke gevangen. Ze hebben toegezegd die allemaal vrij te laten, maar er zitten er nog altijd ruim 200 mensen vast. Onder wie 70 leden van de PRD.”

Het grootste pluspunt van de huidige situatie is volgens Warouw dat er eindelijk sprake is van vrijheid van meningsuiting in Indonesië.

“Soeharto moet een eerlijk proces krijgen, ook al heeft hij óns dat nooit gegeven”

“Mensen kunnen nu openlijk kritiek hebben op de regering, op de corruptie. Zelfs de grootste krant, die tot voor kort gecontroleerd werd door het regime, schrijft inmiddels openhartig over de rijkdom van Soeharto. Die vrijheid van meningsuiting is belangrijk, omdat wij daardoor onze eisen en hervormingsvoorstellen kenbaar kunnen maken. Ook woedt er een cruciale discussie in de pers over de vraag of Soeharto en zijn familie en vrienden voor de rechter moeten verschijnen. Soeharto was in de jaren zestig betrokken bij de massamoord op een miljoen mensen. In 1974 was hij verantwoordelijk voor de invasie in Oost-Timor, waarbij bijna 200.000 mensen om het leven kwamen. Hij heeft opdracht gegeven tot de dood en arrestatie van oppositieleden. En Soeharto is schuldig aan de politieke en economische chaos in het land. Wij willen hem en zijn generaals voor het gerecht brengen. Niet uit wraak, maar om verantwoording te eisen. Daarom moeten ze ook een eerlijk proces krijgen, ook al hebben ze óns dat nooit gegeven.”

In de media-aandacht rond de machtswisseling is vooral moslim-leider Amien Rais naar voren gekomen als aanvoerder van de oppositie. Wat weet Warouw van hem? “Rais is de voorman van een grote Moslim-organisaties, met ruim 20 miljoen leden. Vroeger was hij een van de beste vrienden van Habibie. Ook heeft in het verleden innige banden gehad met het leger en het Soeharto-regime. Rais wil president worden. Maar ik denk niet dat hij daar gemakkelijk in zal slagen. Tot nu toe krijgt hij namelijk niet zoveel steun van zijn eigen achterban. Rais is momenteel vooral de man van de intellectuelen, de middenklasse en een deel van de studenten. Tijdens de acties tegen Soeharto zag ik Rais vaak op televisie. Maar in werkelijkheid is hij nog nooit betrokken geweest bij het organiseren van protesten en demonstraties. Ik denk dat hij de democratiseringsbeweging vooral wil gebruiken voor zijn eigen doeleinden, namelijk president worden. Blijkt echter dat Rais een echte democraat is geworden en de democratie in Indonesië wil bevorderen, dan zullen wij hem natuurlijk steunen.”

“De PRD heeft de eerste aanzet gegeven tot de massale demonstraties”

Welke rol kan de PRD spelen, de democratie volkspartij waar Warouw lid van is? “De PRD is een linkse partij die in 1994 werd opgericht. We beschouwen onszelf als socialisten. De partij komt voort uit de studentenbeweging, maar we wilden een bredere basis dan alleen studenten. Wij waren ons ervan bewust dat onze partij ook gesteund moest worden door arbeiders, boeren en armen. Zij vormen immers het grootste deel van de bevolking en zij hebben het meeste belang bij hervormingen. We zijn de afgelopen jaren erg actief geweest in het organiseren van mensen. Vandaag lijken demonstraties en straatacties heel normaal. Maar enkele jaren geleden was dat niet zo. Toen demonstreerde slechts een handjevol Indonesiërs. Eigenlijk was het de PRD die als eerste de straat op ging en acties voerde. In die zin hebben wij een grote bijdrage geleverd. Soeharto is immers afgetreden door de massale demonstraties tegen zijn regime en wij hebben daar de eerste aanzet voor gegeven.”

“Vorig jaar is de PRD officieel verboden, maar ook daarvóór werden we al opgejaagd. Veel van onze leden zijn gearresteerd, geslagen en zelfs gemarteld. Ik weet niet precies hoeveel leden we hebben, omdat registratie te gevaarlijk is. Als een ledenlijst in handen valt van het regime, wordt in één klap de hele partij opgepakt. Daardoor zal het ook een grote opgave zijn om goed mee te doen aan eventuele vrije verkiezingen. We hebben de afgelopen jaren alleen ondergronds gewerkt, alles moest stiekem. En nu moeten we ons ineens aanpassen aan de nieuwe situatie, waarin we enige mate van openheid hebben gekregen. Maar we zijn natuurlijk bereid om aan de verkiezingen mee te doen. En daarbij zullen we uitstekend gebruik kunnen maken van de hulp van anderen, zoals van de SP. Wij beschouwen de SP als onze zusterpartij in Nederland. De SP heeft 20.000 gulden geschonken voor een communicatienetwerk in Indonesië en voor het opzetten van een Europees Informatiebureau in Nederland. Daarvoor ben ik de SP bijzonder dankbaar.”

Inhoud

• Nieuws: Het Binnenhof / Aktie / Bulletin Board
• Amerika heet het land van de onbegrensde mogelijkheden. Maar wee je gebeente als je daarvan geen gebruik weet te maken. Dan dreigt de armoedeval. Jurist Bart Stapert staat de slachtoffers bij in New Orleans. “Ze hoeven niets crimineels te doen,” zegt hij, “de armoedesituatie zélf staat al garant voor een constante botsing met het systeem.”
• Interview: “Ik wil iedereen volstrekt gelijk behandelen. Daarom speel ik op een Rotary club, maar ook in de gevangenis,” vertelt Magic Frankie, rijzende ster aan het Nederlandse blues-firmament. “Zolang wij met respect benaderd worden, maakt het mij niet uit.”
• “Fraude knaagt aan de solidariteit,” zei staatssecretaris Linschoten destijds. “Daarom moeten we streng optreden.” En zo werd de Wet Boeten ingevoerd, die ieder misstapje van iedere uitkeringsgerechtigde keihard straft. De gevolgen zijn even schokkend als lachwekkend.
• De Indonesische dictator Soeharto moest opstappen. Maar de door hemzelf aangewezen opvolger Habibie is geen haar beter, zegt Nico Warouw van oppositiepartij PRD. “We zijn er nog lang niet.”
• De kwestie: Gekozen burgemeester?.
• Theo de Buurtconciërge; strip van Wim Stevenhagen