Geheime CIA-gevangenissen: stop samenwerking met VS in Afghanistan
Het Kamerdebat over de Amerikaans-Nederlandse betrekkingen kreeg vandaag venijnige trekjes toen de rechtse partijen wilden voorkomen dat een D66-motie ter stemming wordt voorgedragen. SP-Kamerlid Harry van Bommel moest de motie, waarin werd gepleit voor een onderzoek naar de Nederlandse steun voor de Irak-oorlog, via een omweg redden. Eerder had hij CDA-minister Bot van Buitenlandse Zaken het vuur na aan de schenen gelegd: "Ofwel u accepteert dat de VS de mensenrechten schendt en u verklaart dat daarmee een hoger belang is gediend, namelijk het bestrijden van terrorisme. Wat mij betreft kan ons land dan, net als de VS, worden opgenomen in het lijstje met schurkenstaten. Ofwel u accepteert het beleid van de VS niet en verbindt daar conclusies aan. Bijvoorbeeld dat u de samenwerking met de VS stopzet in die gebieden waar in het geheim mensen gevangen worden genomen."
Directe aanleiding voor het debat was de bekentenis van president Bush dat hij geheime gevangenissen heeft waar verdachten van terrorisme worden verhoord. In de motie van D66 wordt verwezen naar een aantal ontmaskerde leugens van de Amerikaanse regering over geheime CIA-gevangenissen, de massavernietigingswapens in Irak en de banden tussen Saddam Hoessein en Osama bin Laden. De motie vroeg om een parlementair onderzoek naar de achtergronden van deze misleidende informatie en de wijze waarop de Nederlandse regering daarmee was omgegaan. “Niet aan de orde, deze motie”, stelden CDA, VVD en de christelijke partijen.
Voor het eerst in vele jaren maakten politieke tegenstanders het onmogelijk een motie ter stemming te brengen. SP-woordvoerder Harry van Bommel, die daarop de spreekbeurt kreeg, diende precies dezelfde motie in. Inmiddels van elders opgetrommelde linkse Kamerleden bezorgden deze motie voldoende ondersteuning. Het gevolg is dat de motie van SP, D66, PvdA en Groenlinks op woensdag 20 september in stemming zal worden gebracht.
Eerder had Van Bommel minister Bot op niet mis te verstane wijze aangesproken op diens verantwoordelijkheden. De bijdrage van het SP-Kamerlid aan de eerste termijn van het debat:
Na lang aandringen geeft Amerika toe dat er geheime CIA-gevangenissen zijn; dat daar geen toezicht is volgens de regels van het internationaal recht; dat gevangenen vanuit die geheime gevangenissen overgebracht zijn naar Guantánamo Bay en dat de gevangenen een status hebben die volgens het internationaal recht niet bestaat.
Gisteren werd bekend dat Amerika niet van plan is de geheime gevangenissen te sluiten. Minister Bot zei gisteren in een reactie teleurgesteld te zijn, maar niets te kunnen doen. Die situatie vindt de SP om de volgende redenen onaanvaardbaar.
Het feit dat er geheime gevangenissen zijn. Nederland kan en mag niet accepteren dat die in Europa bestaan. Waarom heeft minister niet op volledige openheid aangedrongen en geëist dat de VS bekend maken in welke landen die zich bevinden?
De minister heeft van EU-collega’s de verzekering gekregen dat in hun landen geen sprake is van geheime gevangenissen. Gelooft u dat nog steeds?
Wat is uw politieke oordeel over de mededeling dat Amerika gewoon doorgaat met het beleid inzake geheime gevangenissen?
Vorig jaar zei de minister: “Ik ga ervan uit dat de Verenigde Staten op dit punt geen verstoppertje gaan spelen. Het komt namelijk vroeg of laat toch uit.” Nu is het uitgekomen. Deze minister heeft zich in slaap laten sussen. En nu hij eindelijk wakker is geschud, durft hij zijn stem niet te verheffen. De minister gedraagt zich als het schoothondje van Bush. Feitelijk gedoogt u de schending van mensenrechten. Dat is beschamend voor iemand met een staat van dienst als de uwe.
De Nederlandse regering wist van niets en weet nu nog steeds nauwelijks iets. Wat gaat u doen om de onderste steen boven te krijgen? De houding tot nog toe kan door de VS niet anders worden opgevat als stilzwijgende goedkeuring. De door de premier en de minister van Buitenlandse Zaken uitgesproken teleurstelling is voor binnenlandse consumptie. Daar krijg ik een vieze smaak van in mijn mond.
Ook de EU blijkt horende doof en ziende blind. De antiterrorismecoördinator Gijs de Vries zei in april dit jaar tegen een commissie van het Europees Parlement dat hij niets van geheime gevangenissen in Europa wist. Tegelijkertijd was De Vries niet bereid om klachten te onderzoeken van een Duitser en een Canadees die zeiden te zijn ontvoerd en op een geheime locatie te zijn vastgehouden. Wil de regering daar alsnog op aandringen? Wil de regering aan de antiterrorismecoördinator vragen of hij informatie kan verschaffen over de Europese betrokkenheid bij het Amerikaanse programma?
Als de Amerikanen het internationaal recht met voeten treedt, mag het niet rekenen op medewerking van de EU of van Nederland. De constatering dat de VS zich niet aan belangrijke verdragen houdt, wordt door de regering gedeeld en het is dan van tweeën een.
Ofwel u accepteert dat de VS de mensenrechten schendt en verklaart dat daarmee een hoger belang is gediend namelijk het bestrijden van terrorisme. Wat mij betreft kan ons land dan net als de VS worden opgenomen in het lijstje met schurkenstaten. Ofwel u accepteert het beleid van de VS niet en verbindt daar conclusies aan. Bijvoorbeeld dat u de samenwerking met de VS stopzet in die gebieden waar in het geheim mensen gevangen worden genomen, waarbij ik denk aan Afghanistan.
Het mag duidelijk zijn dat de SP kiest voor het laatste. Na de leugens over banden van Al Q’aida met Irak, de leugens over uranium dat Irak in Niger zou kopen, de leugens over massavernietigingswapens moet de VS een keer horen dat zij zelf de vertrouwensrelatie op het spel heeft gezet.
Het is niet alleen de geloofwaardigheid van de VS die tot het minimum is teruggebracht. Het is ook de geloofwaardigheid van de Nederlandse regering, en deze minister in het bijzonder, die op het spel staat. Blijft deze minister zich in slaap laten sussen met geruststellende telefoontjes van zijn Amerikaanse ambtsgenoot? Blijft hij genoegen nemen met halve waarheden en hele leugens? Of gaat hij er nu voor zorgen dat de onderste steen boven komt. Als de regering haar verantwoordelijkheid niet neemt, dan zal de Kamer dat uiteindelijk moeten doen.
Deze regering is binnenkort vertrokken, maar de leugens blijven staan. Als er niet snel veel meer openheid komt over de geheime gevangenissen en de behandeling die gevangenen daar krijgen, kan de Kamer maar beter zelf de verantwoordelijkheid nemen en een parlementair onderzoek houden naar de verwerpelijke praktijken die zich uiteindelijk ook tegen ons zullen keren.
Want zoveel staat voor de SP wel vast. Als regeringen zich zelf niet aan het internationaal recht houden en gevangenen op illegale wijze behandelen, dan moet u niet raar opkijken wanneer de weerzin tegen die landen toeneemt en dat die haat uiteindelijk leidt tot geweld.