De echte voetbalfan staat BUITENSPEL

Tekst Rob Janssen Foto Paul Peters

Onlangs ging in Nederland en België het Europees Kampioenschap voetbal van start. Het EK is na het WK en de Olympische Spelen het grootste sportevenement ter wereld. Je zou dus zeggen: dat wordt feest in de Lage Landen. Misschien wel. Maar dan toch vooral voor de bobo’s. Want voetbalstadions worden in toenemende mate de exclusieve podia voor multinationals. En daar heeft Jan Modaal weinig meer te zoeken.

Vraag: De doorsnee arbeider gaat voetballen; mensen die denken dat ze iets voorstellen spelen tennis en de happy-few doet aan golf… Wat is nu de moraal van dit verhaal?

Antwoord: Hoe kleiner de ballen, hoe groter de zakken!

Het is een oud doch populair grapje. Het geeft aan dat voetbal nog steeds volkssport nummer één is. Maar hoe lang nog?

Weinigen zal het ontgaan zijn, dat met name het clubvoetbal tegenwoordig een miljardenbusiness is. De bedragen die er omgaan zijn nauwelijks nog voor te stellen. Voor de inmiddels afgeketste transfer van topscorer en PSV-aanvaller Ruud van Nistelrooij had Manchester United 65 miljoen gulden over. Alsof die cijfers al geen boekdelen spreken: begin maart werd datzelfde Manchester de eerste club met een beurswaarde van meer dan drie miljard; en een maand eerder vond GSM-gigant Vodafone het geen enkel probleem een dikke honderd miljoen te bieden om zich shirtsponsor van de Mancunians te mogen noemen. Daarmee was geen record gevestigd, want het Italiaanse AC Milan sloot onlangs een tv-deal af voor 122,5 miljoen gulden. Per jaar!

Blijkbaar hebben voetbalclubs hun sponsorwaarde (en in meerdere gevallen hun beursnoteringen) hoger zitten dan het eigen pu-bliek. In Engeland, per traditie voetballand bij uitstek, kost een seizoenkaart voor het Londense Chelsea bijvoorbeeld ongeveer tweeduizend gulden; een gemiddeld Brits maandloon. Geen wonder dus, dat er in de Engelse stadions weinig lager-betaalden meer te vinden zijn.

Alle rijke Europese grootheden lijken gekozen te hebben voor de dans om de miljoenen ten koste van het van huis uit toegankelijke, open karakter van de voetbalsport. Zij hebben met de Champions League min of meer hun eigen exclusieve speeltuin gecreëerd. De voormalige Europacup voor landskampioenen wordt namelijk (enkele uitzonderingen daargelaten) gedomineerd door clubs als Bayern München, Barcelona, Real Madrid, Manchester United en Juventus en alles is erop gericht om hen zo lang mogelijk in het toernooi te houden. Gerenommeerde, maar vergelijkenderwijs minder bemiddelde verenigingen als Ajax, PSV, Benfica, Glasgow Rangers of Dynamo Kiev hebben door een uitgekiend systeem van knock-out voorrondes en doordachte poule-indelingen geen schijn van kans meer. Op die manier komen jaarlijks dezelfde clubs vanzelf bovendrijven. Want zo werkt de vrije markteconomie die steeds duidelijker op de voetballerij wordt losgelaten. Wie de rijkste sponsor heeft, wint!

Denk nu niet dat het EK 2000 voor landenteams wel van dit alles verschoond zal blijven, want dan komt u bedrogen uit. Het net gestarte kampioenschap is een commercieel circus zonder weerga. Bovengenoemde ontwikkelingen zijn nog lief vergeleken bij wat zich rondom dat toernooi afspeelt. Dat is voor een deel te danken aan het Zwitserse marketingbureau ISL. Dit in Luzern gevestigde bedrijf noemt zichzelf the world’s leading independent sports events media & marketing company en komt op voor de belangen van de officiële EK-sponsors. Daarbij gaat ISL heel ver. De speelsteden (Amsterdam, Rotterdam, Brussel, Arnhem, Luik, Eindhoven, Charleroi en Brugge) moesten contracten met het bureau ondertekenen, waarin onder meer staat dat controle op naleving van de sponsorregels binnen de gemeentegrenzen voor eigen verantwoording komt. De steden moeten er onder andere op toezien dat het officiële EURO 2000-logo correct gebruikt wordt en dat uitsluitend de namen van de hoofdsponsors in en rondom de stadions te zien zijn. Die ‘commerciële politietaak’ schoot de gemeenten aanvankelijk in het verkeerde keelgat. Wurgcontracten noemden ze het. Maar uiteindelijk ging ook Arnhem – als laatste – schoorvoetend akkoord. De Zwitsers hadden een stok achter de deur. Speelsteden met een ISL-contract hebben namelijk het recht om vijfhonderd kaarten per wedstrijd te kopen. Daarmee kunnen lokale sponsors in de watten worden gelegd. Dat is niet van belang ontbloot, want de Europese voetbalbond (UEFA) verlangt dat die plaatselijke geldschieters van tevoren bij haar bekend worden gemaakt.

Ook de Stichting EURO 2000, nota bene organisator van het EK, ziet graag bobo’s uit het bedrijfsleven in de stadions. Héél graag zelfs. De Stichting heeft maar liefst 60.000 zogenaamde Prestige Business Arrangements in de aanbieding. ‘Ongelofelijk!’ jubelde toernooidirecteur Harry Been in het weekblad Voetbal International. ‘Hieraan merk je dat er veel geld in de markt is. Zeker voor de versierde kaarten, met parkeren en eten. Bedrijven doen dat met plezier, dat zie je overal. Alles in de sfeer van relatiesponsoring.’

EURO 2000 deinsde er vorig jaar niet voor terug om in de Amsterdam ArenA 6000 zitplaatsen van zogenaamde certificaathouders op te eisen. Voor de goede orde: zij brachten het geld bijeen waarmee het stadion gebouwd kon worden en werden zodoende mede-eigenaar. Onder hen bevond zich een groot aantal particulieren die duizenden guldens spaargeld neertelden om in elk geval tijdens de thuiswedstrijden van Ajax van een goede zitplaats verzekerd te zijn. Maar in dergelijk publiek is EURO 2000 kennelijk niet geïnteresseerd.

Al die bemoeienissen van ISL, UEFA en EURO 2000 – om vooral de top van het bedrijfsleven te gerieven – maken het voor Jan Modaal erg moeilijk nog een ticket te bemachtigen. Vorig jaar vroeg de VVD-fractievoorzitter in Arnhem zich, tijdens een commissievergadering, al hardop af of Arnhemmers zélf eigenlijk wel aan kaartjes konden komen. Die vraag moest de wethouder onbeantwoord laten, maar al te veel hoop is er niet. De stad kreeg er hooguit duizend toegewezen.

Het moet de voetbalfans steken, dat de kaartjes in ‘hoge kringen’ met het grootste gemak uitgedeeld worden. Zoals onder de UNICE (Union of Industrial and Emplosyers Confederations of Europe), zeg maar de vereniging van voorzitters van Europese ondernemersfederaties. Die houdt deze maand haar topconferentie in Brussel. Volgens de folder ‘binnen het kader van het EK’. Dus kunnen de genodigden tussen gala-avond, buffet en zelfs golftoernooi door ook het EK nog bezoeken. Evenals trouwens leden van de Europese Commissie, de European Round Table of Industrialists en vertegenwoordigers van multinationals als Nokia, Solvay en Microsoft dat zullen doen.

Ook parlementariërs zijn graag geziene gasten tijdens het EK. De SP-Kamerleden Jan Marijnissen en Harry van Bommel kregen elk meerdere kaartjes aangeboden. Onder de gulle gevers bevonden zich onder meer KPN-Telecom, de NOS en EURO 2000 zelf. Van Bommel: ‘Ik kreeg een uitnodiging voor drie wedstrijden naar keuze. Ik kon bijvoorbeeld naar de wedstrijden van het Nederlands elftal of naar de finale. Maar voetbal interesseert me helemaal niet. We wilden die kaartjes in de krant verloten; onder het motto ‘Voor de échte voetballiefhebber’ of zoiets. Maar dat ging dus niet, want die kaarten staan op naam. Ze belandden uiteindelijk in de prullenbak.’

Zelfs in het ‘strategisch’ gelegen Limburg rijzen de prijzen voor hotelovernachtingen tijdens het EK de pan uit

Het uitermate elitaire karakter van het EK blijft niet beperkt tot de steden waar gevoetbald wordt. In Limburg, ‘strategisch’ gelegen tussen de speelsteden Luik en Eindhoven rijzen de prijzen voor hotelovernachtingen tijdens het evenement de pan uit. Dat komt doordat een groot aantal hoteleigenaren de reserveringen tussen 10 juni en 2 juli uitbesteed heeft aan EURO 2000. Met als gevolg dat de prijzen in sommige hotels prompt verdubbeld werden: 565 gulden per nacht voor een éénpersoonskamer in hotel Château St. Gerlach in Valkenburg. De betrokken hotels wilden zich terugtrekken, omdat zij hun gasten die prijzen niet wilden aandoen. Want ook de niet-fans mochten deze exorbitante bedragen ophoesten. Maar EURO 2000 was onverbiddelijk.

Zo heeft het er alle schijn van, dat dit EK een chique feestje voor de happy few uit het bedrijfsleven wordt. Daar komt nog eens bij dat tienduizenden kaartjes ‘gereserveerd’ zijn voor deelnemers aan consumentenacties van bijvoorbeeld Mars, Shell en Coca Cola. Al met al is slechts éénderde van het totale aantal kaarten via de vrije verkoop beschikbaar voor iedereen. Commercieel gezien spant het toernooi vergeleken bij vorige EK’s en WK’s absoluut de kroon. Of dat in sportief opzicht ook zo is, moet nog blijken. Over welk land zich over enkele weken Europees kampioen mag noemen kan alleen nog gespeculeerd worden. De verliezer staat echter al wel vast: de voetballiefhebber.

Adidas en Nike: de winnaars staan al vast Ze hebben het weer voor elkaar bij Adidas. De sportartikelengigant – nummer 1 in Europa – is de officiële leverancier van Euro 2000, net als tijdens de wereldbeker in 1998. De gehele maand juni zal er geen ontsnappen mogelijk zijn aan het logo met de drie strepen, het brandmerk van het toernooi. Dito voor wereldmarktleider Nike, die zich heeft opgeworpen als sponsor voor de nationale elftallen van België en Nederland, de gastheren van het evenement. Behalve om de cup, wordt er op de grasmat even hard gestreden om marktcontrole. En de favorieten doen het goed. Toen in 1998 het door Adidas gesponsorde Franse elftal de wereldbeker won, steeg de omzet met 48% procent tot 5,4 miljard euro. Een historisch resultaat, mede mogelijk gemaakt door de immense investering van 712,5 miljoen euro in promotie en sponsoring. Datzelfde jaar verhoogde Nike zijn promotiebudget tot 1,13 miljard euro. Zestien miljoen euro zou het maar kosten om het salaris van de Indonesische arbeiders in de sportkledingindustrie te verdubbelen. De helft van de overeengekomen sponsorgelden voor het team van oranje in 1999, en minder dan twee procent van Nike’s volledige sponsorbudget voor datzelfde jaar. Zo royaal als ze zijn met promotiekosten, zo stevig zitten Nike en Adidas op de centen als het gaat om arbeidskosten. Beiden werken met onderaannemers en kopen de shirts, shorts en voetballen in in landen waar dwerglonen de norm zijn en arbeidersrechten een lachertje.

Zie ook:

Website van de Clean Clothes Campaign

Inhoud

• Nieuws: Het Binnenhof / Aktie / Bulletin Board
• Als het aan Paars ligt mag Schiphol groeien Dat betekent meer lawaai, meer vervuiling, meer gevaar. Het comité Schiphol Anders bundelt het verzet.
• Column Jan Marijnissen: Enschede rouwt
• Ondanks alle mislukkingen dendert de trein van de gemeentelijke herindeling gewoon door.
• Rob de Wijk interview: ‘Een dictator verdrijf je niet met bommen.’
• Lokale helden: Balt Lenders uit Hoogezand en Riet Dooren uit Dordrecht werden genomineerd als respectievelijk beste raadslid en meest wakkere burger van Nederland.