Onder enorme belangstelling van pers en publiek vond vanmiddag de presentatie plaats van het nieuwste boek van SP-voorman Jan Marijnissen: Nieuw optimisme. Dat gebeurde in het Haagse perscentrum Nieuwspoort, waar de zaal uitpuilde.

Huub Oosterhuis sprak Jan en de zaal toe en leidde dat in met het ophalen van een anekdote over bisschop Muskens, die vond dat een arme een brood mag stelen: “Stel dat dat mag, mag hij dat dan één maal doen, of desnoods ook zeven maal? En als hij dat mag, mogen alle armen dat dan, en mag dat elke dag? Dat zou het begin zijn van een echte revolutie! En die wordt natuurlijk neergeslagen en de officiële kerk zal dan z’n mond weer houden. Dat typeert de verhoudingen in deze wereld met haar onbegrensde vrije markt, waarin het recht van de sterkste even vanzelfsprekend is als ten tijde van het Romeinse rijk.”

“In naam van die vrije markt wordt een meedogenloze concurrentie georganiseerd die kan uitlopen op een derde wereldoorlog. De kern is dat aan de allerarmsten de laatste levenskansen worden ontnomen, dat miljoenen mensen kansloos zijn en worden uitgestoten. En in die wereld leven wij, en wat doet dan een kreet als ‘Nieuw optimisme’ nog, als je dat daartegen afzet. Het is te vergelijken met mensen die in 1933 al goed keken en luisterden en toen al voorzagen wat in 1945 uiteindelijk aan het licht kwam. En wat betekent ‘nieuw optimisme’ in dat kader? Immanuel Kant zei dat je in tijden van crisis een plicht had tot vertrouwen, in de goedheid van de mens, in zijn redelijkheid, om dat aan te houden als ijkpunt of laatste anker. Anderen vonden dat irreëel en waarschuwden tegen utopisme en religieuze projectie. Wat mij betreft, ik kies toch voor dat vertrouwen, dat is beter dan cynisme. Je gaat dan een geding aan met de feiten zelf, die altijd onwrikbaar en fataal worden geacht. Maar ik kies niet voor de zogenaamde onwrikbaarheid van de status quo, ik ga dat kort geding tegen het cynisme wel aan. En Jan ook, en dat is kern van dit boek… Je mag de idealen, de utopie of het bijbelse visioen, hoe je het ook mag noemen, niet opgeven. Ook al zijn de feiten nog zo gruwelijk. Want als je dat wel doet is er geen ijkpunt en ook geen perspectief meer, dan wordt alles inwisselbaar. Het ideaal en het visioen stimuleren je ook iets te ondernemen tegen het doemdenken en tegen dat cynisme,” aldus Oosterhuis.

Oosterhuis: “De titel ‘Nieuw optimisme’ klinkt ook licht en blijmoedig. Dat bewonder ik in de SP, het talent om een lichte toon en heldere woorden te vinden voor geladen begrippen en strenge analyses. De kunst ervoor te zorgen dat doodgewone mensen ineens begrijpen waar het over gaat.”

Huub Oosterhuis refereerde in zijn speech aan een interview met Jan Marijnissen in 1994 waarin hij zei: “Als mensen inzicht krijgen, als ze gaan begrijpen hoe het toegaat in wereld, en ware van valse argumenten leren onderscheiden, dan zijn ze bereid tot ontzettend veel. Ook tot meer belasting betalen, als ze maar zeker weten dat hun solidariteit ten goede komt aan mensen die het nog minder hebben dan zij.”
“Dat vind ik nog steeds terug in wat Jan nu zegt en dat vind ik ook terug in dit boek. Jan ontleent dat optimisme aan mensen die tot veel bereid zijn, en dit boek geeft veel inzicht in die argumenten,” aldus Oosterhuis.

Huub Oosterhuis werkt nog aan een boek met en over Jan Marijnissen: “Maar dat komt later dit jaar uit. En dat zal gaan over zijn levensbeschouwing. Ik vind Jan een beschouwelijke man, die kijkt naar deze wereld met de ogen van de minste, van de mensen die het minste te makken hebben. Dat is belangrijk om vast te leggen in dat volgende boek. Hij deelt die blik met Marx, maar ook met bijbelse profeten die vanuit de onderkant naar de wereld keken, met Amos en Jesaja, maar ook de evangelisten. Niet vanuit de bezitters of rijken, maar vanuit de slachtoffers naar de mensen en de wereld kijken. Van daaruit wil ik met Jan praten en dat boek maken. En dan gaat het ook over de toekomst van het socialisme en de verwantschap tussen het socialisme en het bijbelse visioen van een rechtvaardige wereld.”

Jan Marijnissen werd vervolgens geïnterviewd door Hanneke Groenteman. Volgens haar leken de verkiezingsdebatten op TV nog het meest op “het produceren van jukebox-achtige soundbites”. “Nou, en daarom kan een beetje verdieping bepaald geen kwaad,” antwoordde Marijnissen, doelend op zijn boek. Groenteman vroeg zich ook af of de in het boek bepleitte wederopbouw van de publieke sector wel te betalen is. Maar volgens Marijnissen is het in essentie geen geldkwestie: “Het gaat om de verantwoordelijkheid van de overheid. Wij willen de klok ook niet achteruit draaien, maar juist vooruit.”

Uitgever Martin Ros liet weten dat de eerste druk van elfduizend exemplaren van “Nieuw optimisme” volgende week al gevolgd zal worden door een tweede druk.

Recensie “Nieuw Optimisme”