Het electoraat is op drift, het kabinet wordt in de val van de LPF meegesleurd.
Ten behoeve van “Stem van Nederland” is vanaf afgelopen donderdag het wekelijkse onderzoek uitgevoerd naar de voorkeuren van het electoraat en haar opvattingen over het kabinet en de ministers. Gezien de grote verschuivingen van de recente tijd is een groot deel van het onderzoek uitgevoerd onder meer dan 2000 personen. De resultaten zijn representatief voor Nederlanders van 18 jaar en ouder.

Net zozeer als de grote groei in de peilingen van de LPF in de maanden februari tot en met mei 2002 ongekend was in de Nederlandse politieke geschiedenis, is datgene wat zich de afgelopen drie maanden in de peilingen heeft afgespeeld ook nooit eerder voorgekomen. In beide gevallen zijn de ontwikkelingen rondom de LPF de katalysator voor een groot aantal bijzondere bewegingen in het electoraat.

De LPF blijkt electoraal vrijwel weggevaagd (nog maar 4 zetels over), hetgeen aanvankelijk vrijwel geheel toe te schrijven is geweest aan het geruzie binnen de fractie. Inmiddels beginnen de negatieve gevoelens ook zwaar de overhand te krijgen in de richting van de LPF-ministers in het kabinet. (Heinsbroek en Bomhoff zijn de afgelopen twee weken sterk gestegen op de lijst van ministers die het slecht doen.) Tegelijkertijd daalt het vertrouwen in de regering mede hierdoor naar een ongekend laag niveau (de score is nog slechts 4.0, bijna 1 punt minder dan een maand geleden). 67% van de Nederlanders denkt nu dat het kabinet de volgende zomer niet haalt (met 25% gestegen in een korte periode). En de enige politicus uit het kabinet die goed scoort, Balkenende, begint per saldo ook wat af te bladderen (in 1 maand van 6.5 naar 6.0).

Maurice de Hond geeft het volgende commentaar:
“Een vergelijkbare situatie heb ik nog nooit eerder in Nederlandse peilingen aangetroffen. De LPF lijkt er op een haast feilloze manier in te slagen om elke goodwill, die men bij een deel van de kiezers had, weg te werken. Nadat de fractie, en al haar leden, geheel electoraal is ‘afgebrand” begint zich nu hetzelfde beeld te voltrekken bij de LPF–leden van het kabinet. De onvrede en het wantrouwen begint zich echter ook uit te strekken naar het gehele kabinet. Slechts Balkenende lijkt daarin nog een positieve uitschieter te zijn. Het zou mij echter niets verbazen dat als deze situatie nog een tijdje voortduurt ook de twee andere regeringspartijen, CDA en VVD, electoraal klappen gaan oplopen. De positie van de VVD –met slechts twee zetels winst, terwijl de LPF er 22 verliest – is immers eigenlijk ook nu al niet zo sterk.
Ook electoraal wordt de vraag steeds nijpender voor deze twee partijen of men het zich nog kan veroorloven deze regering voort te zetten, terwijl men het grote risico loopt dat als over een jaar een kabinetscrisis zich aandient, de electorale positie ten opzichte van nu sterk verzwakt is.”

Hieronder treft u een uitgebreide beschrijving van de stand van zaken en de ontwikkelingen in de afgelopen periode.

De peiling van politieke voorkeur van dit weekend is als volgt:

Peiling politieke voorkeur 13 oktober 2002:
CDA: van 43 naar 51
LPF: van 26 naar 4
VVD: van 24 naar 26
PvdA: van 23 naar 28
G-Links: van 10 naar 14
SP: van 9 naar 15
D66: van 7 naar 5
CU: blijft op 4
SGP: blijft op 2
LN: van 2 naar 1

Nadat de LPF tot aan eind september door het interne gekrakeel ongeveer was gehalveerd, is deze partij door de gebeurtenissen van de afgelopen weken vrijwel volledig electoraal verdwenen. Nog minder dan 20% van degenen die in mei op deze partij hebben gestemd geven aan dat nu weer te gaan doen. De weglopende kiezers gaan vooral naar CDA en VVD, maar ook – in mindere mate – naar de meeste andere partijen.

In dat kader is de score van de VVD opmerkelijk. Terwijl deze partij zeker 6 zetels (terug)wint van de LPF, scoort ze verder vrij matig. Geen van de ministers springt er bijvoorbeeld uit en eigenlijk is alleen Zalm een soort positieve uitzondering (staat 2e bij de fractievoorzitters). Daarom staat de VVD slechts op 2 zetels winst.
Het CDA doet het dankzij Balkenende goed. Deze partij wint fors van de LPF en wint ook stevig van de VVD. CDA + VVD staan samen op 77 zetels!

De PvdA doet het over de hele linie redelijk. Naast wat zetels die deze partij wint van de LPF haalt deze partij ook zetels weg bij kiezers van CDA en VVD die zich niet in deze regering kunnen vinden. CDA + PvdA staan samen op 79 zetels!

SP en GroenLinks doen het goed, waarbij de eerste partij profiteert van de sterke positie van Marijnissen. Die scoort met een vertrouwen van 6.9 duidelijk het hoogst van alle fractievoorzitters. Opmerkelijk is dat hij ook onder de aanhang van de regeringspartijen een voldoende scoort.

Bij D66 is er electoraal geen enkel teken van leven. Leefbaar Nederland krijgt na een aantal keren een score van 0 zetels inmiddels weer 1 zetel.

Het vertrouwen in het kabinet-Balkenende is in de afgelopen twee weken verder gedaald. Was het al laag met een rapportcijfer van 4.8, inmiddels is het gedaald naar 4.0!

Het meest valt op hoe laag de aanhang van CDA en VVD scoren. Met een 4.2 lijkt de VVD-kiezer te zeggen dat dit kabinet niet van hem of haar is.
Slechts de LPF-kiezers scoren wat hoger, maar hun score is inmiddels ook onder de 6 gedaald.

Het vertrouwen in minister-president Balkenende is duidelijk hoger dan in zijn kabinet, maar ook aan slijtage onderhevig.

Nog opmerkelijker is de ontwikkeling rondom de ministers die men het goed vindt doen. Naast Balkenende (61% vindt hem het goed doen) springt er eigenlijk iemand (meer) uit. Heinsbroek, op de tweede plaats, scoort inmiddels slechts 22% (was maximaal 30%). Heinsbroek en Bomhoff zijn de afgelopen twee weken fors gestegen op de lijst van ministers die het slecht doen.

Het is dan ook niet verbazingwekkend dat het overgrote deel der Nederlanders denkt dat dit kabinet niet lang meer blijft zitten. Dacht nog 42% begin september dat dit kabinet de volgende zomer niet zal halen, zes weken later denkt inmiddels 67% dat. Alleen de LPF-kiezers zijn wat optimistischer, maar ook de CDA- en VVD-kiezers geven dit kabinet weinig kans meer de volgende zomer te halen.

Maurice de Hond komt tot een volgende afsluitende analyse:
“Al met al staan CDA en VVD voor een belangrijke keuze. Alles wijst erop dat in de komende maanden de negatieve gevoelens die vanuit de LPF als het ware naar het kabinet zijn overgeslagen, ook hun weerslag zullen gaan hebben op de electorale positie van CDA en VVD. Terwijl de LPF vrijwel al zijn zetels verliest, wint de VVD eigenlijk per saldo amper. En het CDA lijkt nu nog te profiteren van een vrij sterke positie van Balkenende. Het valt echter te verwachten dat die positie onder het gesternte waarbinnen dit kabinet moet opereren, inclusief al hetgeen bij de LPF aan de hand is, verder zal verzwakken. Stel dat CDA en VVD nu beslissen nieuwe verkiezingen te gaan uitschrijven, waar trouwens een meerderheid der Nederlanders voor is, en de regeringscombinatie CDA + VVD met het huidig Strategisch Akkoord als inzet maken, dan is er nog een vrij goede kans dat dit meer dan 75 zetels voor deze twee partijen oplevert. Maar als de regering over bijvoorbeeld een jaar valt, dan lijkt de kans op een dergelijke inzet (en resultaat) veel kleiner te zijn.
Deze “window of opportunity” zal voor CDA + VVD volgens mij slechts een relatief korte periode open zijn. Een zeer belangrijke beslissing voor minister-president Balkenende met grote consequenties voor de politieke toekomst van Nederland.”