Mevrouw de voorzitter,
Alles, werkelijk alles hebben de Paarse partijen gedaan om de armoede van de overheid te organiseren. Lastenverlichting voor bedrijven en burgers loopt als een rode draad door het regeringsbeleid. Van vele kanten is daarbij aangetekend dat deze neoliberale politiek van lastenverlichting niet alleen zou leiden tot een vergroting van de inkomensverschillen, maar ook tot een budgettaire anorexia voor de zorg, het onderwijs, de sociale zekerheid en noem alle overheidstaken maar op. Na jaren van bezuinigen werden deze sectoren nog steeds stiefmoederlijk behandeld terwijl ze gebukt gingen onder de paarse gesel van Zalm en Kok.

Steeds maar weer is door steeds meer mensen gewaarschuwd dat voor deze kortzichtige politiek een maatschappelijke prijs betaald zou moeten worden; een prijs die hoger is dan al het geld dat jarenlang met korten en bezuinigen is bespaard. Men heeft de citroen willen uitpersen tot de laatste druppel. En de prijs is wantoestanden in zorg en onderwijs, een probleem om mensen te krijgen, en tweedeling.

Mevrouw de voorzitter,
Voor de hele trits van gegevens over wachtlijsten, te hoge werkdruk, gebrek aan kwantiteit en kwaliteit van zorg en onderwijs, en ga zo maar door, zijn de paarse partijen jaren achtereen Oost-Indisch doof geweest. Hooghartig is jaren prioriteit gegeven aan het verbeteren van het ondernemersklimaat (voor de komende vijf jaar zijn we het land dat de bedrijven, van alle landen ter wereld, het meest in de watten legt, zegt de Economist Intelligence Unit (EIU)) en het terugdringen van het financieringstekort onder gelijktijdig aanhoudende lastenverlichting.

Zoals gezegd: daarvoor is een prijs betaald. Zo hebben we bereikt dat de mensen in de zorg en het onderwijs cynisch zijn geworden over de politiek van de overheid. Zij hebben het gevoel er alleen voor te staan. Zij staan in de frontlinie in de samenleving. Zij schrijven geen rapporten en stellen geen commissies in, met het doel de oplossing van problemen weer vooruit te schuiven: zij zijn dagelijks bezig met het direct oplossen van de problemen, maar krijgen daarbij geen steun van de overheid. De overheid geeft budgetten en kijkt vervolgens de andere kant uit, naar de cijfertjes die aangeven dat de economische groei elk jaar weer hoger is dan geraamd en naar de cijfertjes die laten zien dat het goed gaat met de overheidsfinanciën, het EMU-tekort, de staatsschuld, enz. De werkers in het veld in verwarring achterlatend. Inmiddels zijn we zover gezonken dat het de grootst mogelijke moeite kost nog mensen te vinden die in de zorg, het onderwijs, of als politie-agent willen werken. Het imago – en echt niet alleen het imago – van deze beroepen is de laatste jaren zo verslechterd dat mensen liever kiezen voor werk in de markt dan door de overheid misbruikt te worden voor het dagelijks oplossen van de problemen die de politiek welbewust heeft veroorzaakt.

Mevrouw de voorzitter,
Laten we eens kijken naar het onderwijs. Waar volgens de OESO de meeste landen steeds meer van hun nationaal inkomen uitgeven aan onderwijs (zelfs in de VS) daalt dat percentage in ons land, terwijl we toch al laag zaten.
En net als in de zorg, Mevrouw de voorzitter, leidt dit beknibbelen op noodzakelijke investeringen tot kwaliteitsverlies. En net als in de zorg leidt het tot het ontstaan van een particuliere poot naast een publieke poot: tweedeling dus, want het zal duidelijk zijn: de rijken gaan naar de goede, particuliere scholen/ziekenhuizen/zorginstellingen en de rest mag naar de armzalige instellingen van paars.
En wie kan het de ouders kwalijk nemen dat zij het beste voor hun kind willen? Wie kan het de ouders kwalijk nemen dat zij vluchten naar een school met een hoge eigen bijdrage als op de ‘normale’ scholen je kind naar huis gestuurd wordt omdat er geen leraren zijn om les te geven en de WC’s naar stront stinken.
De meest gehoorde klacht in het onderwijs is de enorme werkdruk. Nog afgezien van onderwijsvernieuwingen zoals de tweede fase en het VMBO is er al jaren sprake van het opbranden van leerkrachten, vooral in het voortgezet onderwijs. Nederlandse leerkrachten werken volgens ‘Education at a glance’ ook harder dan hun meeste Europese collega’s. Ze hebben gemiddeld meer uren en grotere klassen.

Mevrouw de voorzitter,
Afgelopen weekend heeft KWF een brandbrief naar de minister gestuurd: wachtlijsten voor kankerpatiënten zijn onaanvaardbaar; vrouwen met borstkanker moeten 6 weken wachten op behandeling.

De OESO schrijft in een nieuwe studie over de Nederlandse gezondheidszorg als belangrijkste conclusie dat de jaarlijkse plafonds verkeerd zijn en moeten worden afgeschaft. Te veel bureaucratie. Mensen gaan dood tijdens hun verblijf op de wachtlijst en patiënten die de wachtlijsten overleven lijden onnodig pijn en ongemak.

Veel, heel veel geld is er nodig.
De problemen bij het werven van personeel in de zorg en het onderwijs, maar ook in andere sectoren van de publieke sector, maken duidelijk dat nu voor de jarenlange kortzichtige bezuinigingsstrategie op deze sectoren en de collectieve arbeidsvoorwaarden moet worden betaald. Er zit niks anders op dat hier de komende jaren flink extra geld voor uit te trekken. Wat nodig is, is een fundamentele herwaardering van het belang van een goede collectieve sector en bereidheid daar dan ook een prijs voor te betalen.

Maar, voorzitter, politieke belangen en afspraken verhinderen dat. Omdat de VVD de onderhandelingen over Paars I en II heeft kunnen domineren, omdat ook de PvdA inmiddels een kamer in het liberale huis heeft betrokken, zitten we nu met de Zalmnorm. Hoe goed het ook mag gaan met het land, hoe groot de economische groei ook mag zijn, inkomstenmeevallers mogen niet gebruikt worden voor het verbeteren van het leven van mensen. De Zalmnorm is verworden tot een Zalmnet; een net dat de oceaan van beschaving leeg vist; een net ook waaraan D66 en PvdA (nu zij eindelijk ook zien waartoe deze politiek leidt) als ware Houdini’s uit willen ontsnappen. En dat is te prijzen.
Maar, waarom ontdoen zij zich niet helemaal van die Zalmnorm? Waarom komt er geen Melkert/De Graaf-norm, een norm die rekening houdt met de noden en daar nu eens ECHT iets aan doet nu het financieel ook kan. De economische groei is nu over drie jaar al bijna 11 procent, terwijl er werd uitgegaan van 9 procent over vier jaar.
De PvdA komt met een buitengewoon interessante notitie (kracht en kwaliteit). Conclusie: 16 miljard incidenteel en 9 miljard structureel. Nou, laten we het doen! Kieper die Zalmnorm in de Hofvijver, en gebruik de meevallers – ook aan de inkomstenkant (11 miljard) – voor dat wat moet, te weten de maatschappelijke schuld van Paars aflossen. Wat er overblijft gebruiken we dan om de staatsschuld af te lossen.

Mevrouw de voorzitter,
En laten we dan meteen wat doen aan die andere schande die we helaas niet in de vorige eeuw hebben kunnen achterlaten: te weten: de armoede, met name onder kinderen.
Vorige week maakte UNICEF bekend dat 7,4 procent van de kinderen in Nederland (300.000) onder de absolute armoedegrens leeft. Volgens UNICEF zou het uitbannen van de kinderarmoede niet meer dan 0,31 procent van het BNP hoeven te kosten. Dat is nog geen 2,5 miljard gulden.

Mijn fractie pleit al jaren voor een verhoging van het wettelijk minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen. Het is het enig denkbare duurzame antwoord op de armoede. Waar voor de top van het bedrijfsleven een jaar maar twee dagen kent: sinterklaas en de verjaardag, zijn er velen die nog steeds niet jarig zijn onder Paars. Deze mensen staan al twintig jaar op achterstand en de gevolgen zijn met de dag dat de nationale rijkdom verder groeit schrijnender en schrijnender. Wanneer doe Paars nu eens iets aan de armoede? Ook in deze Voorjaarsnota is weer niets terug te vinden hierover.

Wat moet dat moet en daarom is het goed heeft de SP al vaker gezegd. Investeringen in de kwaliteit van onze publieke voorzieningen zijn geen weggegooid geld maar een noodzaak voor het behoud van onze beschaving. De SP wil niet over 20 jaar constateren dat de staatsschuld weliswaar afgelost is maar dat de rijken achter een grote goed beveiligde muur hun eigen voorzieningen hebben opgebouwd en daar buiten op de hoek van de straat de zwervers in de vuilnisbakken staan te graaien. Dan hebben we pas echt iets uit te leggen aan de toekomstige generaties, zeg ik tegen VVD en haar minister van Financiën.

Mevrouw de voorzitter,
De minister van Financiën verbaast zich in een interview dat hij wel het sociale gezicht van de VVD wordt genoemd. De minister zegt zich niet te herinneren ooit een sociale opmerking te hebben gemaakt. Vervolgens zegt hij: ‘Mensen denken dat een man achter een flipperkast niet zo verschrikkelijk rechts kan zijn. Maar dat ben ik natuurlijk wel.’ Waarna hij tevreden grijnzend zegt: ‘Een wolf in schaapskleren, dat ben ik.’

En dat is ie.